Renée DiResta, ABD ara seçimleri yaklaşırken yıllardır üzerine çalıştığı bir soruna bu kez bir yapay zekâ botuyla çözüm aramaya karar veriyor. Seçimlerle ilgili yanlış iddialara getirilen doğru açıklamalar, onlara ihtiyaç duyan insanlara nasıl ulaştırılabilir? Bir seçim yetkilisinin açıklama yapması ya da bir gazetecinin iddiayı çürütmesi, insanların bu bilgiyi göreceği ve ona inanacağı anlamına gelmiyor. Özellikle de aynı insanlara sürekli medyanın, araştırmacıların ve doğrulamacıların yalan söylediği anlatılıyorsa.

X’in Topluluk Notları, DiResta için bu nedenle denemeye değer bir saha gibi görünmüş. Kullanıcıların yazıp değerlendirdiği düzeltmeler, kurumsal açıklamalara güvenmeyen kişiler nezdinde farklı bir karşılık bulabilir. Platform, yapay zekâ tarafından hazırlanan notlara kapıyı açınca DiResta da seçimlerle ilgili not taleplerini takip eden, kanıt arayan ve açıklama taslakları hazırlayan bir bot geliştiriyor. Birkaç model işi aralarında paylaşıyor ve birbirlerinin çıktısını kontrol ediyor. Yine de insan değerlendirmesine sunulmadan önce her notu kendisi onaylıyor çünkü sistem henüz tek başına bırakılabilecek durumda değil.

İlk engel, botun doğru bilgiye ulaşması. Oy verme saatleri veya gerekli kimlik belgeleri gibi soruların yanıtını resmi kaynaklarda bulmak görece kolay. Ama seçim söylentilerinin çoğu böyle işlemiyor. Bir sandık görevlisinin hareketi şüpheli bulunuyor, güncellenen oy sayıları hile kanıtı olarak sunuluyor, çöpteki zarfların fotoğrafı oyların imha edildiği iddiasıyla dolaşıma giriyor. DiResta’nın yıllardır gözlemlediği şey, yerler ve kişiler değişse de hikâyeler aynı kalıyor. Ölü seçmenler, kayıp oylar, şüpheli makineler, yozlaşmış görevliler… İnsanlar bu anlatılara aşina olduğu için yeni bir görüntü, zaten bildiklerini düşündükleri hikayenin içine kolayca yerleşiyor. Bize de çok tanıdık hikayeler.

Botun ise o görüntünün nereden geldiğini, ne zaman çekildiğini ve gerçekte ne olduğunu bulması gerekiyor. Güvenilir kaynakların önemli bir kısmı ise botlara kapalı. Bir seçim yetkilisi Facebook’ta veya X’te açıklama yapmış olabilir, fakat bir insanın okuyabildiği bu açıklamaya bot erişemeyebilir. Yerel yönetimlerin internet siteleri de otomatik erişimi engelleyebiliyor. Sonuçta bot, zaten kamuya açıklanmış bir bilgiyi kullanabilmek için bir gazetecinin ya da doğrulama kuruluşunun onu başka bir yerde yayımlamasını bekliyor. X’teki bilgiye erişmek için de ayrıca ödeme yapmak gerekebiliyor. DiResta’nın işaret ettiği şey gerçekten sinir bozucu. Başkalarının paylaşarak para kazandığı yanlışları düzeltmek için para ödeminiz gerekiyor.

Üstelik bazı olayların henüz açıklaması yok. Birilerinin yerel yetkililere ulaşması, görüntüyü incelemesi, ne olduğunu araştırması gerekiyor. Yapay zekâ bu araştırmanın yerine geçemiyor. Seçim günü görevliler de internette dolaşan her şüpheye yanıt hazırlamakla değil, seçimi yürütmekle meşgul. Botun ne kadar iyi çalıştığından bağımsız olarak, dayanabileceği bilginin önce insanlar tarafından üretilmesi gerekiyor.

Topluluk Notları'nda doğruyu söylemeye çalışmak daha zor

Ancak doğru bilgi bulunup iyi bir açıklama yazıldığında da iş bitmiyor. Topluluk Notları’nda bir düzeltmenin görünür olması için farklı görüşlerden değerlendiricilerin onu yararlı bulması gerekiyor. Sisteme güven kazandırması beklenen bu uzlaşma koşulu, kutuplaştırıcı konularda düzeltmenin önündeki en büyük engele dönüşebiliyor. DiResta, yetkililerin açıklamalarına ve doğrulama yazılarına rağmen yayımlanma eşiğini aşamayan seçim notlarını anlatıyor. İnsanlar, siyasi olarak işlerine gelmeyen bir bilgiyi reddedebiliyorlar ve bazen kanıta dayalı bir açıklamayı “görüş” diye nitelendiriyorlar.

Bu durum, not yazanların hangi konulara yöneleceğini de etkiliyor. Belirli bir başarı oranını koruyamayanların not yazma kapasitesi kısıtlandığı için, en tartışmalı iddiaların peşinden gitmek dezavantaja dönüşüyor. DiResta’nın seçimler için geliştirdiği bot da yeterince başarılı not üretebilmek amacıyla sağlık konularında yazmaya başlıyor. Vücut kokusunun nedenleri gibi konularda notlar kolayca onay alıyor. Aşılar veya ivermektinin kanseri tedavi ettiği iddiası gündeme geldiğinde ise aynı direnç yeniden ortaya çıkıyor. Böylece sistem, açıklamaya en çok ihtiyaç duyulan konular yerine insanların daha kolay anlaşabildiği konuları ödüllendiriyor.

DiResta, botunu geliştirmek için diğer not yazarlarını ve platformun açık verilerini incelerken başka bir şey daha fark ediyor. Yapay zekâyla not üretiminin büyük kısmını X’in kendisi gerçekleştiriyor. Alexios Mantzarlis’le yaptıkları analizde, botların gönderdiği notların yaklaşık yüzde 90’ının X tarafından işletilen altı hesaptan geldiğini görüyorlar. Bu botlar yalnızca bir düzeltmenin doğru ve kaynaklı olup olmadığını kontrol etmiyor, değerlendiricilerin onu onaylayıp onaylamayacağını da tahmin ediyor. Doğru bir not, onay alma ihtimali düşük bulunduğu için daha gönderilmeden elenebiliyor.

İnsanların değerlendirme kapasitesi sınırlı ve hiç kimsenin inceleyemeyeceği kadar çok not üretmek fayda sağlamıyor. Fakat tercih edilen çözüm, sistemin önceliğini de belirliyor. Tartışmalı bir yanlışı düzeltmek yerine, kabul görme ihtimali yüksek bir düzeltme üretmek daha avantajlı hale geliyor. Başarılı hesaplara açılan anlık değerlendirme verileri de bu avantajı büyütüyor. Büyük botlar olumsuz değerlendirmeleri erkenden görüp notlarını silebilirken küçük yazarlar aynı hızda hareket edemiyor.

DiResta yine de Topluluk Notları’ndan vazgeçmiş değil. X’in veri ve kod paylaşmasını değerli buluyor. Bu açıklık sayesinde sistemin nasıl çalıştığını incelemek ve sorunlarını tartışmak mümkün oluyor. Erişim maliyetlerinin karşılanması, anlık değerlendirmelerin herkese açılması ve uzlaşmanın zor olduğu önemli konularda değerlendirme kurallarının yeniden düşünülmesi gibi değişiklikler öneriyor.

Ama botu kurarken yola çıktığı soru hâlâ karşısında duruyor. Seçimlerle ilgili eski hikâyeler yeni görüntüler ve yeni kişilerle yeniden dolaşıma girecek. Bunlara açıklama yazmak artık daha hızlı olabilir. Asıl belirsizlik, o açıklamaların insanların karşısına çıkıp çıkmayacağı. Doğru bilginin görünürlüğünü belirleyen platform tasarımı sorunu her zaman olduğu gibi yine karşımıza çıkıyor.

Bağlantı kopyalandı!