Oxford Üniversitesi Reuters Gazetecilik Çalışmaları Enstitüsü, 48 ülkeden yaklaşık 100 bin katılımcıyla düzenlediği kapsamlı anketinin sonuçlarını 2026 Dijital Haber Raporu altında yayınladı. Raporda öne çıkan konulardan biri de üretken yapay zekâ modellerinin haber tüketimine olan etkisi oldu. Rapora göre yapay zekâyı haber için kullananların oranı geçtiğimiz yıl %7’den %10’a çıktı. Ancak ana haber kaynağı olarak yapay zekâyı kullananların oranı sadece %1. Bu da yapay zekânın mevcut haber kaynaklarına alternatiften ziyade tamamlayıcı bir konumda bulunduğunu gösteriyor.
Kimler yapay zekâ botlarını haber için kullanıyor?
Rapor, haber için yapay zekâ botu kullanımının platformlaşmanın güçlü olduğu ülkelerde önemli bir artışa sahne olduğunu ortaya koyuyor. Güney Kore (%14), Yunanistan (%12) ve İspanya’da (%8) haber için yapay zekâ kullanımı önceki yıla kıyasla iki katına çıkmış. Türkiye ise %16’lık kullanım oranıyla ön plana çıkıyor. 18-24 yaş grubunda kullanım oranı %17 iken, bu oran 55 yaş üstü grupta %5’e düşüyor. Raporun “haber aşığı” olarak adlandırdığı, haberlere günde 10 defa ya da daha fazla bakan katılımcılar arasında yapay zekâ kullanım oranı %18 iken, günde sadece bir kez baktığını ifade eden katılımcılar arasında bu oran %7’ye kadar düşüyor. Genel popülasyonun haberlere güven oranı %37 iken yapay zekâdan edinilen haberler söz konusu olduğunda bu oran %20’de kalmış durumda. Buna karşın, yapay zekâyı düzenli kullandığını belirten katılımcılar arasında yapay zekâdan edinilen haberlere güven oranı %44’e fırlıyor.
Geniş çerçeveden bakıldığında, yapay zekâya güvenen, genç, haberleri yakından takip eden ve platform dinamiklerine aşina olan kitleler arasında haber için yapay zekâ botu kullanımının daha yaygın olduğu görülüyor.
Kullanıcılar yapay zekâ botlarını nasıl kullanıyor?
Kullanıcıların %42’si, yapay zekâya takip soruları sorduklarını belirtiyor. %35’lik bir kesim yapay zekâyı güncel haberleri öğrenmek için, %33’lük bir kesim ise haberin kaynağını güvenilirlik bakımından değerlendirmesi için kullanıyor. Haber tüketimini kolaylaştırmak için kullananların sayısı da bir hayli fazla–kullanıcıların %34’ü yapay zekâyı haberleri özetlemesi için, %30’u ise haberleri daha anlaşılır kılması için kullandığını söylüyor.
Marketlerin çoğunda dominant olan kullanım şeklinin takip soruları sormak olduğunu görüyoruz. Haber toplama sitelerinin yaygın olduğu Tayvan ve Güney Kore gibi marketlerde güncel haber takibi için kullanıma sık rastlanıyor. Diğer yandan, Türkiye, Hong Kong gibi basın özgürlüğü skoru düşük olan marketler ve Romanya, Macaristan gibi haberlere güven oranı küresel ortalamanın çok altında kalan marketlerde haber kaynaklarının güvenilirliğini değerlendirmek için yapay zekâya başvuranların oranının fazla olduğu görülüyor.
Kullanıcılar yapay zekâ botlarını neden kullanıyor?
Kullanıcılar için yapay zekâ, farklı kaynaklardan edinilen bilgileri birleştirerek daha bütüncül ve detaylı bir çerçeve sunması açısından değerli bir araç. “Neden haber için yapay zekâ botu kullanıyorsun?” sorusuna en sık verilen cevap, daha fazla ayrıntı ve açıklama edinme isteği (%42). Bir diğer yaygın sebep ise yapay zekâ aracılığıyla haber edinmenin alternatif yollara kıyasla daha hızlı gerçekleşmesi (%39). Kullanıcılar karmaşık hikayeleri özetleştiriyorlar (%36), istedikleri her soruya cevap bulabiliyorlar (%35), farklı haber kuruluşlarından gelen haberleri derleyebiliyorlar (%35) ve haberleri tercih ettikleri dilde okuyabiliyorlar (33%). Tüm bu cevapların vurguladığı ortak nokta, yapay zekânın interaktif yapısı ile içerikleri ileri seviyede kişiselleştirebilme kabiliyeti.
Yapay zekâ botlarından asıl kaynaklara geçiş
Haber kuruluşlarının yapay zekâ ile ilgili çekincelerinden birisi, bu teknolojinin sitelerindeki trafiği önemli ölçüde azaltma ihtimali. Bu ihtimali değerlendirmek adına raporda katılımcılara kullandıkları haber aracılarında listelenen kaynak linklerine tıklayıp tıklamadıkları sorulmuş. Yapay zekâ botlarını haber için kullandığını belirten kullanıcıların yaklaşık %42’si, linklere hemen hemen her zaman tıkladığını belirtmiş. Takiben sorulan bir soruda kullanıcılara kaynak linklerine tıklamalarının arkasındaki motivasyon sorulmuş. Alınan cevaplar haber için sosyal medya ve arama motoru kullananlarla karşılaştırılmış ve yapay zekâ kullananların kaynak linkine tıklamasındaki motivasyonun haber hakkında daha fazla ayrıntı öğrenme isteği değil de haber kaynağının doğruluğu karşısında duyulan şüphe olabileceği çıkarımında bulunmuş. Bu çıkarım, yapay zekâ botlarının haber için kullanımının yaygınlaşması durumunda haber sitelerindeki trafiğin azalabileceği anlamına geliyor. Tabii bu verilerin öz-bildirime dayalı olması ve veri setinin küçük kalmasından ötürü bu sorulardan kapsamlı bir sonuç çıkarmaya çalışmak sağlıklı olmayabilir, temkinli olmakta fayda var.
Haber kurumları ne yapabilir?
Yapay zekânın kullanıcılar için belki de en çekici özelliği eforsuz bir şekilde, aşırı kişiselleştirilmiş hikayeler derleyebilmesi ve bunu haber kurumlarının yarışamayacağı bir ölçekte yapması. Bu bağlamda rapor, haber kurumlarına yapay zekânın sunduğu fonksiyonaliteleri taklit etmeye çalışmaktan ziyade yapay zekânın ulaşamadığı, gazeteciliği özel kılan değerlere odaklanmalarını öneriyor. Kurumların sağladığı güvenilir, derinlikli gazeteciliğin içerisinde bulunduğumuz bilgi ekosistemindeki önemini vurguluyor.
