Avrupa'nın en kapsamlı seçim izleme projesi, dijital manipülasyonun yeni boyutlarını gözler önüne serdi.
Hollanda, 29 Ekim 2025'te sandık başına gitti. Oy pusulaları elle sayıldı, seçim görevlileri görevlerini yaptı, sonuçlar açıklandı. Görünürde her şey yolundaydı. Ancak beş farklı kuruluşun bir araya gelerek oluşturduğu Hybrid Election Integrity Observatory (HEIO), seçim kampanyasının dijital cephesinde bambaşka bir tablo tespit etti.
Ocak 2026'da yayımlanan 70 sayfalık rapor, Hollanda seçimlerinin "özgür ve adil" geçtiğini teyit ediyor ama hemen ardından bir uyarı ekliyor: Bu seçimler, ülkenin yakın tarihindeki en yoğun dijital baskı altında gerçekleşti.
İki milletvekilinin "nefret makinesi"
Raporun en çarpıcı bulgusu, "Wij doen GEEN aangifte tegen Geert Wilders" (Geert Wilders'a Şikayette Bulunmayacağız) adlı bir Facebook sayfasıyla ilgili. Araştırmacılar bu sayfayı takibe aldıklarında, Hollanda'nın en popüler siyasi Facebook sayfası haline geldiğini keşfettiler: günde 1 milyonun üzerinde görüntüleme, Haziran-Ekim 2025 arasında toplamda 74 milyon izlenme.
Sayfanın içeriği ise endişe vericiydi. Yapay zeka ile üretilmiş görseller, göçmenleri ve siyasi rakipleri hedef alıyor; bazıları doğrudan şiddet içeriyordu. Groene Amsterdammer gazetesinin araştırması, sayfanın arkasında iki PVV milletvekilinin olduğunu ortaya çıkardı. İçeriklerin büyük bölümü, OpenAI'ın Sora video üretim aracıyla, platformun kullanım şartlarına aykırı olmasına rağmen oluşturulmuştu.
Volkskrant gazetesi sayfada Frans Timmermans'a yönelik düzinelerce ölüm tehdidi tespit edince, GroenLinks-PvdA partisi suç duyurusunda bulundu. Sayfa bunun üzerine kaldırıldı. Ancak araştırmacılar kritik bir noktanın altını çiziyor: Meta, kullanıcı şikayetlerine aylarca yanıt vermemişti. Platform ancak gazetecilik baskısıyla harekete geçti.
Spotify'da 2 Numara: Yapay zeka şarkısı
Seçim döneminin en beklenmedik fenomenlerinden biri müzik listelerinden çıktı. "Wij zeggen nee, nee, nee tegen een AZC" (Göçmen Merkezine Hayır Diyoruz) adlı şarkı, tamamen yapay zeka ile üretilmişti. 13 gün içinde 1 milyondan fazla dinlenerek Spotify Hollanda Top 50'de ikinci sıraya yükseldi.
Şarkı TikTok'ta viral oldu; 2.500'den fazla video bu şarkıyı kullandı. Araştırmacılar, olgunun Almanya'daki "Ausländer raus" (Yabancılar dışarı) meme kültürüne benzediğini belirtiyor. Kasım ayında TikTok şarkının kullanımını kısıtladı, ancak remixler ve yeniden yüklemeler devam etti. DistroKid platformu hesabı kapattığında bile şarkı birkaç gün içinde manuel olarak yeniden yüklendi. Bu durum, platformların içerik kaldırmadaki yetersizliğini bir kez daha gözler önüne serdi.
Vietnam'dan beğeni, Nijerya'dan retweet
Koordineli manipülasyon operasyonları da raporun önemli bir bölümünü oluşturuyor. Trollrensics ekibi üç ayrı ağ tespit etti:
- Vietnam bağlantılı 23.000 hesap, GL-PVDA lideri Frans Timmermans'ın Facebook içeriklerini sistematik olarak beğendi. İz sürüldüğünde, bu tür sahte etkileşimleri "hizmet olarak" satan bir Vietnamlı şirkete ulaşıldı.
- Nijerya, Gana ve Fildişi Sahili kaynaklı yüzlerce hesap, X platformunda aşırı sağ partilerin (PVV ve FvD) içeriklerini paylaştı. CNN ve Guardian'ın daha önce bu ülkelerde Rusya destekli trol çiftlikleri hakkında haberler yaptığı hatırlatılıyor ancak doğrudan bir devlet bağlantısı kanıtlanamadı.
- Tek bir Geert Wilders paylaşımı, bu ağlar aracılığıyla X, TikTok, Threads, Facebook ve Instagram'da 60'tan fazla kez yeniden paylaşılarak sadece X'te 9 milyon görüntülemeye ulaştı.
Canlı yayınlar: Denetimden uzak bölge
Raporun en rahatsız edici bölümlerinden biri TikTok canlı yayınlarıyla ilgili. Araştırmacılar, bu yayınlarda ölüm tehditlerinin, antisemitizmin ve açık ırkçılığın hiçbir müdahale olmadan yayıldığını belgeledi. Canlı içeriğin anlık doğası ve etkili izleme eksikliği, bu alanları "hesap sorulamaz bölgeler" haline getirdi.
Bir diğer endişe verici bulgu ise algoritma manipülasyonu: Seçimden önceki günlerde, yalnızca üç günlük ve sadece birkaç gönderi içeren yepyeni hesaplar TikTok'un "For You" sayfasının en üstünde belirdi. Araştırmacılar, bu durumun sistematik bir algoritma manipülasyonuna işaret ettiğini düşünüyor.
Seçim hilesi iddiaları
Beklenen senaryo gerçekleşti: Seçim günü ve sonrasında X platformunda 2.000'den fazla mesaj "hile" iddialarını dile getirdi. Dalganın büyümesinde Geert Wilders'ın paylaşımları belirleyici oldu. Wilders, exit poll sonuçlarının manipüle edildiğini ima etti; iddialar hızla yayıldı.
İlginç bir yan etki de ortaya çıktı: Claude ve ChatGPT gibi yapay zeka sohbet botları, kullanıcılar Hollanda seçimlerinin güvenilirliğini sorduğunda bu hile anlatılarını yanıtlarına dahil etmeye başladı. Kurumsal aktörlerin hızlı tepkisi sayesinde botlar kısa sürede karşı argümanları da sunmaya başladı ancak bu durum, yapay zekanın dezenformasyon döngüsündeki yeni rolünü gözler önüne seriyor.
Platformlar harekete geçmekte geç kaldı
Raporun belki de en sert eleştirisi platform moderasyonuna yönelik. HEIO ekibi, resmi raporlama mekanizmaları aracılığıyla bildirdiği içeriklerin hiçbirinin kaldırılmadığını belirtiyor, ölüm tehditleri ve açık ırkçılık dahil.
Tek istisna, şiddet içeren yapay zeka üretimi bir videonun medyaya taşınmasıydı. TikTok, haber yapılınca hızla harekete geçti. Ancak aynı hesap ertesi gün benzer bir video paylaştığında, süreç başa döndü.
Araştırmacılar durumu şöyle özetliyor: "Platformlar kullanıcı güvenliğine değil, kamusal utanca tepki veriyor."
Hollanda'nın en az şeffaf seçimi
Siyasi reklamlar konusunda da tablo iç açıcı değil. AB'nin şeffaflık düzenlemesine yanıt olarak Meta ve Google siyasi reklamları tamamen yasakladı. Diğer platformlar ise kuralları yetersiz uyguladı:
- X'in reklam arama motoru çalışmıyordu
- TikTok ve Snapchat veritabanları yetersizdi
- Gönüllü öz-beyan sistemi tamamen işlevsiz kaldı; örneğin D66 partisi hiçbir veri sunmadı
Sonuç olarak araştırmacılar, bunların "Hollanda'nın yakın tarihindeki en az şeffaf seçimleri" olduğunu ilan ediyor.
Ne Yapılmalı?
Rapordan öne çıkan öneriler:
- Platformlara ispat yükü: Seçim öncesi, sırası ve sonrasında moderasyon sistemlerinin etkinliği bağımsız olarak denetlenmeli
- Yapay zeka içerik etiketleme: Sora gibi araçlar için filigran zorunluluğu ve video-prompt izleme kapasitesi
- Gerçek zamanlı müdahale: Günler değil, dakikalar içinde yanıt veren sistemler
- Araştırmacı veri erişimi: DSA kapsamındaki başvurular seçim döneminden önce sonuçlanmalı
- Kalıcı izleme altyapısı: Seçimden seçime değil, yıl boyu süren finansman ve kapasite
Raporun son sözü bir uyarı niteliğinde: "Gecikme tarafsız değildir. Demokratik süreçleri artan manipülasyon kapasitelerine karşı savunmasız bırakmayı tercih etmektir. Bu seçimlerde tespit edilen teknikler, ağlar ve altyapı hâlâ aktif ve gelişmeye devam ediyor."
Kaynak: HEIO Consortium (2026). Hybrid Election Integrity Observatory: Final Report - Monitoring the Dutch Parliamentary Elections, October 29th 2025
